Μάθετε για το μετατραυματικό στρες!
Στον απόηχο των τραγικών γεγονότων που ακούμε και βλέπουμε, δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε στην διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) γιατί θα ταλαιπωρήσει αρκετούς που τα βίωσαν και συνεχίζουν να τα βιώνουν.
Οι τραυματικές εμπειρίες γεννούν έντονα συναισθήματα. Τις περισσότερες φορές τα τραυματικά γεγονότα θα ξεπεραστούν με την πάροδο του χρόνου χωρίς την ανάγκη υποστήριξης ειδικού. Η θλίψη, ο φόβος, ο θυμός και η ταραχή δεν συνιστούν από μόνα τους διαταραχή. Μπορεί να μην είναι ευχάριστα συναισθήματα αλλά δεν πρέπει να τα νοσοποιούμε. Το πρόβλημα ξεκινά όταν οι αντιδράσεις αυτές είναι τόσο έντονες που δυσχεραίνουν την καθημερινότητα και νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να τις διαχειριστούμε. Με λίγα λόγια μας ελέγχουν αντί να τα ελέγχουμε. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να αναπτυχθεί η διαταραχή μετατραυματικού στρες (θα το έχετε διαβάσει και ως μετατραυματικό σύνδρομο).
Για να υπάρχει μετατραυματικό στρες θα πρέπει να υπάρχει τραυματικό γεγονός. Ποια είναι τα τραυματικά γεγονότα που ενέχουν τον κίνδυνο της ανάπτυξης διαταραχής μετατραυματικού στρες;
Ποια γεγονότα θεωρούνται τραυματικά;
Ένα τραυματικό γεγονός χαρακτηρίζεται από την:
- Αίσθηση απειλής για τη ζωής σας ή για την σωματική σας ακεραιότητα.
- Αίσθηση απειλής για τη ζωή ή την σωματική ακεραιότητα των αγαπημένων σας ανθρώπων.
- Αίσθηση ανημποριάς: βιώνετε τον εαυτό σας σαν έρμαιο της κατάστασης χωρίς την δυνατότητα δράσης. Η αίσθηση της ανημποριάς είναι συχνά πιο επώδυνη και πιο επιβαρυντική από το ίδιο το γεγονός.
Η αίσθηση της ανημπόριας είναι συχνά πιο επώδυνη και ψυχικά πιο επιβαρυντική από το ίδιο το τραυματικό γεγονός
Οι τραγωδίες όπως αυτή με το τρένο στα Τέμπη, την φονική πυρκαγιά στο Μάτι, τις φονικές πλημμύρες στη Θεσσαλία και γενικά τα δυστυχήματα, οι ληστείες, οι διαρρήξεις, η σεξουαλική επίθεση, η απαγωγή, η κακοποίηση και οι απρόοπτοι κίνδυνοι σε μια πτήση είναι μερικά από τα πολλά παραδείγματα τραυματικών γεγονότων. Τραυματικό γεγονός μπορεί να είναι κάποια κατάσταση που σχετίζεται με την καταστροφή του σπιτιού ή της κοινότητας, όπου πάλι κυριαρχεί η αίσθηση του κινδύνου και της απειλής. Η καταστροφή μπορεί να είναι αποτέλεσμα φυσικών φαινομένων όπως είναι οι σεισμοί και οι πλημμύρες ή να είναι καθαρά από ανθρώπινη ενέργεια όπως είναι ο βομβαρδισμοί και οι τρομοκρατικές επιθέσεις.
Το μετατραυματικό στρες δεν περιορίζεται μόνο σε όσους ενεπλάκησαν στο τραυματικό γεγονός αλλά μπορεί να εκδηλωθεί στους διασώστες και στους μάρτυρες
Η διαταραχή μετατραυματικού στρες δεν περιορίζεται μόνο σε άτομα που ενεπλάκησαν στο τραυματικό γεγονός αλλά μπορεί να αναπτυχθεί στους μάρτυρες του συμβάντος και σε άτομα που άλλαξαν τα σχέδια τους την τελευταία στιγμή με αποτέλεσμα να την ‘γλιτώσουν’ όπως επίσης οι εργαζόμενοι άλλης βάρδιας (σκέφτονται ότι θα μπορούσαν να ήταν εκείνοι στη θέση των θυμάτων). Αν και λιγότερο συχνά, μετατραυματικό στρες μπορεί να εκδηλώσουν και οι ‘έμμεσοι μάρτυρες’ παρακολουθώντας, για παράδειγμα, λεπτομέρειες του τραυματικού γεγονότος στην τηλεόραση ή στο διαδίκτυο.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του μετατραυματικού συνδρόμου;
Χαρακτηριστικό του μετατραυματικού συνδρόμου είναι η έντονη αλλαγή της ψυχοσυναισθηματικής κατάστασης του ατόμου. Για να γίνει επίσημα η διάγνωση, οι σχετιζόμενες συμπεριφορές και τα συναισθήματα πρέπει να έχουν διάρκεια τουλάχιστον ένα μήνα.
Στη διαταραχή μετατραυματικού στρες, η τραυματική εμπειρία βιώνεται σχεδόν καθημερινά, παρόλο που αντικειμενικά έχει τελειώσει. Συχνά, το άτομο ταλαιπωρείται από επαναλαμβανόμενες μνήμες του γεγονότος ή επαναλαμβανόμενα όνειρα που αναπαράγουν την τρομακτική εμπειρία. Κάποια άτομα ‘αποσυνδέονται’ με αποτέλεσμα να συμπεριφέρονται και να νιώθουν σαν να αναβιώνουν πτυχές της τραυματικής εμπειρίας.
Μπορεί το συμβάν να έχει αντικειμενικά τελειώσει αλλά το αναβιώνουμε καθημερινά μαζί με τα συναισθήματα της απειλής, του τρόμο και της ανημποριάς
Υπάρχει έντονη ψυχολογική και σωματική δυσφορία όταν το άτομο εκτεθεί σε ερεθίσματα που θυμίζουν μέρος της τραυματικής εμπειρίας,. Παράδειγμα, η επέτειος μια επίθεσης ή ο ήχος ενός ασανσέρ, τρένου και φρεναρίσματος (ανάλογα με το είδος του τραυματικού συμβάντος). Γι’ αυτό το λόγο εκδηλώνεται συμπεριφορά αποφυγής. Το άτομο αποφεύγει πρόσωπα, καταστάσεις, τοπία, δραστηριότητες και οτιδήποτε μπορεί να ξυπνήσει μνήμες του γεγονότος. Η ανάγκη να ξεχάσει (και σε συνδυασμό με το σοκ της στιγμής) μπορεί να οδηγήσει στο να μη θυμάται σημαντικά κομμάτια της εμπειρίας του.
Συνήθως, υπάρχει σταδιακή μείωση της διάθεσης και δεν δίνεται η ανάλογη σημασία σε σημαντικά ζητήματα οικογένειας ή εργασίας. Κάποιοι θα νιώσουν ‘μουδιασμένοι’, μπορεί να γίνουν πιο απόμακροι και να αποξενωθούν ενώ μπορεί να υπάρχει δυσκολία να νιώσουν συναισθήματα που έχουν να κάνουν με οικειότητα, τρυφερότητα και τον έρωτα. Η παρουσία της απαισιοδοξίας για το μέλλον είναι συχνή όπως είναι και η υπερδιέγερση. Η υπερδιέγερση συνδέεται με τη δυσκολία στον ύπνο, την μειωμένη συγκέντρωση, τον αυξημένο εκνευρισμό και το εύκολο ‘τίναγμα’ σε ερεθίσματα (π.χ. τρομάζουν και θα τινάζονται απότομα σε κάποιο θόρυβο ή μη-αναμενόμενο άγγιγμα).
Το μετατραυματικό σύνδρομο δεν κάνει διακρίσεις στην ηλικία. Τα συμπτώματα συνήθως εκδηλώνονται στους τρεις πρώτους μήνες μετά τη τραυματική εμπειρία αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου εκδηλώνονται με καθυστέρηση μηνών ακόμα και ετών. Όλα αυτά μπορούν να οδηγήσουν και σε άλλα προβλήματα, όπως φοβίες, διαταραχή πανικού, κατάθλιψη, ψυχοσωματικά προβλήματα και κατάχρηση ηρεμιστικών και ναρκωτικών ουσιών.
Ένα τραυματικο γεγονός δεν σημαίνει ότι θα εκδηλώσετε διαταραχή μετατραυματικού στρες!
Προσοχή! Δεν σημαίνει ότι επειδή βιώσατε ένα τραυματικό γεγονός ότι θα αναπτύξετε διαταραχή μετατραυματικού στρες. Είναι κάτι πού ΙΣΩΣ συμβεί. Αλλά και αν συμβεί, αντιμετωπίζεται με την κατάλληλη υποστήριξη και στοχευμένη ψυχοθεραπεία. Μάλιστα, το μετατραυματικό στρες μπορεί να οδηγήσει στη μετατραυματική ανάπτυξη: δηλαδή σε επιπρόσθετες θετικές αλλαγές που αναπτύσσονται ύστερα από την διαχείριση μιας τραυματικής εμπειρίας και όχι απλώς στην επιστροφή της αρχικής μας κατάστασης.
Ακολουθει σύντομα το δεύτερο μέρος με περισσότερες συμβουλές.
*το άρθρο βασίζεται στο βιβλίο μου “Ληστείες: οδηγος επιβίωσης για εργαζόμενους και επιχειρήσεις” από τίς Εκδόσεις Πατάκης. Περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενο του βιβλίου θα βρείτε πατώντας ΕΔΩ